Wat is de taal van de liefde?

Een driedaags festival als een liefdesbrief aan de liefde (vr 28 – zo 30 nov 2025)

In een steeds verder verleden mocht ik tieners inwijden in de kracht en de lenigheid van taal. Dat er opsmukmiddelen bestonden als alliteraties die zinnen lieten zingen, hyperbolen die het peper en zout op verhalen waren, metaforen die geen vergelijk kenden. ‘Moeten we dat kennen voor het examen?’, vroegen de tieners. Ik riposteerde met Herman de Coninck: ‘Dit moet je kennen voor het leven.’ Mijn antwoord was aan velen niet besteed.

‘Maar wanneer hebben we dit ooit nodig?’ De aanvoerder der rederidders klonk gefrustreerd, wanhopig haast. ‘Als je iemands hart wil winnen, dan schrijf je een liefdesbrief met de kleurpotloden van de taal. Dan wordt je witte blad een spiegel van wat in je hart zit.’ Neen, de beeldspraak kwam toen niet zo vlot als ik hier laat uitschijnen. En het antwoord rakelde enkel meer vragen op. ‘Huh? Een brief? Schrijven? Op papier?’ Ik haalde er liefdesliedjes bij, en poëzie en onsterfelijke
love stories. De leerkracht van nu suggereer ik een compacter alternatief: Lieveling, - een driedaags festival als een liefdesbrief aan de liefde. Hierheen, rederidders, zachte harten en ieder daar tussenin!

‘Als je iemands hart wil winnen, dan schrijf je een liefdesbrief met de kleurpotloden van de taal. Dan wordt je witte blad een spiegel van wat in je hart zit.’

‘Ik denk aan jou / Dag en nacht’

Geen gullere liefdesbron voor dit festival dan opener Rumi Passion – waarvan de mysticus en een van de grootste dichters uit de Perzische literatuur Molana Djalal Eddin Mohammad Balchie Rumi (zeg maar Rumi) het kloppende hart vormt. Rumi’s ideeën en poëzie mogen dan al bijna acht eeuwen oud zijn, ze vormen van oost tot west een leidraad voor het leven. Rumi werd in 1207 geboren in wat nu Afghanistan is, en overleed in 1273 in het huidige Turkije. In de vlucht – ook letterlijk – tussen die twee plekken en jaartallen werd hij gevoed door talloze nieuwe talen en culturen, door grote schrijvers en filosofen. Osama Abdulrasol – componist met wortels in Babylon, Irak – ontsnapt evenmin aan Rumi’s eeuwige aantrekkingskracht. Hij verzamelde muzikanten uit Syrië, Iran, Turkije en Canada voor een voorstelling die wervelt als een derwisj. En laat die derwisj dan maar muze Shams-e Tabrizi zijn, voor wie Rumi zijn diepe liefde neerschreef: ‘Jij bent de essentie van de dag, de betekenis van de nacht.’ Take note, tieners!

‘De enige strijd die de moeite waard is, is de strijd om liefde.’

Klassieke Franse chansons hebben hun eeuwigheidswaarde vooralsnog te bewijzen maar ze misstaan in geen geval in het liefdesbad dat we eind november voor je laten vollopen. Pianist Alexandre Tharaud haalt er voor zijn pianorecital met Mozart en Rameau immers ook wat chansonniers bij die over de liefde nu weer warm, dan weer koud blazen. Édith Piaf definieert de liefde als een ‘combat perdu d’avance’ maar laat ‘amoureux’ en ‘merveilleux’ tegelijk zonder gêne rijmen. Jacques Brel noemde liefdesliedjes ‘het domste wat er bestaat’, maar wist ook: ‘zonder liefde warme liefde / waait de wind de stomme wind / Zonder liefde warme liefde / weent de zee de grijze zee’. En ook bij Brel dat vocabulaire van de liefde als een strijd, ‘une tendre guerre’. ‘De zoete oorlog van het minnen’, zeg maar. Zie Rumi: ‘De enige strijd die de moeite waard is, is de strijd om liefde.’

‘De wond is de plek waar het licht binnenkomt.’

De strijd om het leven, en hoe die diepe liefdeslagen opdelft, bepaalt de hartslag van Philip Venables’ Answer Machine Tape, 1987. De Britse componist werkte samen met uitvoerder Zubin Kanga om ogenschijnlijk banale boodschappen op een antwoordapparaat te vertalen naar muziek. Ogenschijnlijk, want de setting is New York, jaren ’80, de eigenaar van het antwoordapparaat de homoseksuele kunstenaar David Wojnarowicz, de bellers bezorgde en bedroefde geliefden die polsen naar Davids ex-partner, de zieke fotograaf Peter Hujar. Gabriel García Márquez had het ‘Liefde in tijden van aids’ gedoopt, en de uitvoering van het werk doet ook enigszins magisch-realistisch aan. Het klavierspel lijkt immers ook teksten en stemmen op te roepen, alsof de pianist tokkelt op ivoren én typemachine-toetsen. Magisch, maar bovenal hartverscheurend – het einde van het verhaal kan simpelweg niet happy zijn. Anderzijds geeft het werk Peter (én David) dan wel weer het eeuwige – of minstens een langer – leven. ‘Wie werkelijk liefheeft, kent geen grenzen.’ Rumi, uiteraard.

‘De zoektocht naar liefde begint met jezelf liefhebben.’

We hebben allemaal liefde te geef. Vaak schenken we die zo kwistig aan wie ze vraagt of verdient, dat we onszelf al eens vergeten. Houden van jezelf – ook van wat je te veel of net te weinig denkt te hebben – blijkt vaak een strijd. Handleidingen voor zelfliefde vullen tegenwoordig ettelijke schappen in boekhandels en podcast-bibliotheken. Concertgebouw-maker Anna Danilevskaia en haar Sollazzo Ensemble voegen daar geen instructies aan toe maar zeggen het met oeroude muziek voor jonge oren vanaf 6 jaar, met mime en humor, en met meisjes die later als ze groot zijn ridder willen worden, of vader. Rumi zou goedkeurend knikken. ‘Je bent niet een druppel in de oceaan. Je bent de hele oceaan in een druppel.’

‘Laat de wereld je liefde zien.’

Kunstenaar, schrijver en spreker Fleur Pierets kent de rollercoaster die de liefde is. Van opperst geluk recht naar de afgrond. Maar ook als de zon al te plots ondergaat, kan je leren dansen in de regen (jawel, ook weer Rumi.) Of nog: als liefde een kaartspel is (neen, niet Rumi), dan haalt de seizoensdenker van het Concertgebouw steeds het onderste uit de hand die haar is toebedeeld en gunt ze anderen jokers en troeven. Zo wekt ze met een liefdesbrief een (bijna) vergeten Brugse vrouw weer tot leven (zie p. 3 en p. 26-27), als een kus van een sprookjesprins(es). Met haar liefdesbetuigingen is Fleur overigens gul. Van Trondheim over Maastricht naar Göteborg: in de vele steden die ze aandoet, neemt ze de tijd voor een brief aan een onderbelichte vrouw die vervolgens gratis over de stad wordt verspreid.

Zo eindigt Lieveling, - dat de belofte van een liefdesbrief in zijn festivalnaam draagt – daadwerkelijk met een stilaan beschermde tekstsoort. Mag het festival een uitnodiging zijn om vaker zelf weer de pen ter hand te nemen, al was het maar voor een amoureus kattenbelletje. Handgeschreven, dat spreekt voor zich. Hoe te beginnen? De aanspreking krijg je cadeau, en vervolgens ‘laat je de liefde je woorden leiden.’ Rumi, wie anders?

Hanne Pirlet