Ga naar de hoofdcontent

verschenen in MAGAZINE SEP—NOV 21

Aurélie Nyirabikali Lierman

In gesprek met onze seizoenscomponist

interview

sightways

Aurélie Nyirabikali Lierman gebruikt nieuwe technieken, maar gaat ook op zoek naar inspiratie uit het verleden in haar composities. Niet toevallig is zij een jaar lang onze seizoenscomponist in dit seizoen rond tijd en herinnering. Wij polsten alvast even wie ze is én wat we van haar kunnen verwachten de komende maanden.

Je was nog heel jong toen je naar België kwam. Heb je concrete muzikale herinneringen uit Afrika?
Ik kwam als tweejarig kind naar België en was officieel een weeskind. Als je me dus vraagt naar mijn jeugdherinneringen, dan spelen die zich volledig af in Brugge. Een van de eerste bewuste muzikale ervaringen was toen ik als zesjarige naar de muziekacademie in Knokke werd gestuurd en er mocht meezingen met het koor. Ik was de allerkleinste van de groep en ontzettend verlegen, maar het samen zingen was hemels. Het voelde echt als thuiskomen.
Rond mijn twintigste werkte ik als journalist en maakte ik een documentaire waarvoor ik in Rwanda op zoek ging naar familieleden. Ik ging er niet van uit iemand te vinden, maar als bij wonder kwam ik mijn beide ouders en 20 broers en zussen op het spoor. Met mijn moeder is alle communicatie moeizaam want alles gaat via een tolk. Maar door middel van muziek en samen zingen hadden we toch één keer een intens contact. In de familie van mijn moeder bleek tot mijn verbazing dat zingen een alledaags gebeuren is. Bovendien zingen ze ook allemaal geweldig goed. Blijkbaar heb ik die liefde voor de stem dan toch van daaruit meegekregen.

En op een bepaald moment blijkt die liefde voor de stem sterk genoeg om er professioneel mee door te gaan. Was het meteen duidelijk voor jou dat je componist wilde worden?
O nee, helemaal niet. Ik heb verschillende opleidingen gevolgd en heb veel verschillende dingen gedaan voor ik aan compositie toe was. Wel heeft de menselijke stem altijd centraal gestaan. Ik begon mijn carrière bij de radio en ik volgde de opleiding jazz aan het Lemmensinstituut om mijn stem verder te ontwikkelen. Met een omwegje via de free jazz kwam ik erachter dat ik meer met vorm en structuur in de muziek wilde doen. Dat besef kwam eigenlijk door Eric Thielemans, die me na een auditie met Muziektheater Transparant vertelde dat ik bezig was met ‘compositorisch denken’. Ik weet nog dat ik geen idee had wat hij daarmee bedoelde, maar toch was dit het zaadje voor een verrijkende samenwerking.

Rond diezelfde periode werd ik door Musica gevraagd om workshops te geven voor kinderen, met concertjes op verschillende plekken in het Concertgebouw. In de Concertzaal stond een piano, prachtig uitgelicht, voor een werk van Stefan Prins. Terwijl we luisterden, besefte ik heel plots dat ik niet alleen wilde lesgeven of praten over muziek; ik wilde zelf op het podium staan én mijn eigen creaties maken. Toen ik daarna aan Stefan vertelde waar ik mee bezig was, raadde hij me aan om in Den Haag te gaan studeren. Het toeval wil dat ik een maand later – na een project met ChampdAction – een heel openhartig gesprek over mijn zoektocht had met iemand uit het publiek die ik totaal niet kende. Die man bleek uitgerekend docent compositie in Den Haag te zijn, Yannis Kyriakides, bij wie ik dan ging studeren. Hij gaf me geen pasklare antwoorden op mijn vragen maar liet me bewust op zoek gaan naar mijn eigen werkwijze. Op een bepaald moment begon ik zelf de link te zien met mijn werk als radiomaker, waarbij je eigenlijk met stem en andere klanken een zekere structuur opzet. Voor mij zijn er dan ook veel overeenkomsten tussen componeren en het maken van een documentaire. Hoe geef je richting aan een verhaal door middel van het geluid?

‘Ik besefte plots dat ik niet alleen les wilde geven of praten over muziek, ik wilde zelf op het podium staan én mijn eigen creaties maken.’

Waar kijk je het meest naar uit tijdens je residentie bij het Concertgebouw?
Als performer kijk ik er enorm naar uit om te kunnen zingen op de openingsavond, samen met Romina Lischka. Ook kan ik niet wachten om samen met het Goeyvaerts Strijktrio op het podium te staan. Ik maak een nieuw werk voor het ensemble Organo, geïnspireerd op de Ishango beentjes. Deze kleine bavianenbotjes met inkervingen zijn het oudste bewijs van wiskundig denken. Ze werden gevonden in Oost-Congo, ongeveer 300 km van mijn geboorteplek, en worden nu bewaard in het Natuurhistorisch Museum in Brussel. In zekere zin zijn deze botjes het beginpunt van een ontwikkeling die geleid heeft tot de computers waar we vandaag mee werken en de raketten die we afschieten naar de maan. Ik vind dat mateloos interessant en zal zeker nog stukken maken rond deze thematiek. Ik maak ook nog een compositie voor het Amsterdamse productiehuis Silbersee, een verderzetting van een onderzoek dat ik eerder al begonnen was en waarbij ik onder andere met 3D-audio werk en Silent Disco (elke toehoorder krijgt een eigen koptelefoon). Hierin verwerk ik opnames van mijn reizen naar Rwanda. Daarvoor hoop ik in november mijn 112-jarige grootvader opnieuw te kunnen bezoeken om hem te interviewen over wat het betekent om al meer dan een eeuw op deze planeet rond te lopen.

Als echte Bruggeling ken je het Concertgebouw op je duimpje. Heb je ook een favoriete plek in het huis?
Voor mij zijn er twee plekken die er bovenuit steken, gekoppeld aan specifieke herinneringen. De Kamermuziekzaal vind ik fantastisch omwille van de akoestiek, zeker voor de stem. In 2002 deed ik er mee aan de workshop Institute for Living Voice van Muziektheater Transparant. De andere plek zijn de coulissen van de Concertzaal, waar ik ook tot het besef kwam dat ik als muzikante aan de slag moest. Ik was daar om een radio-interview te doen met Tom Barman, en ik maakte van zulke interviews altijd een soort soundscapes met de juiste muziek en wat sfeervolle effecten zoals fluisteren. Op een bepaald moment vroeg Tom Barman in zijn sappig Antwerps accent of ik er misschien een hedendaags muziekwerk van ging maken? Eigenlijk merkte hij toen al op dat ik als radiomaker bezig was met compositie en geluidskunst!

— Klaas Coulembier


zo 26 sep 2021 
— 15.00
Goeyvaerts Strijktrio & Aurélie Nyirabikali Lierman
Tombstones