Gevel Concertgebouw Brugge wordt innovatieve gebouwschil
Concertgebouw Brugge wil internationaal voorbeeld van zonne-energie in erfgoedcontext worden
Ingeschreven als ‘Icoongebouw met de hoogste erfgoedwaarde’ (RUP Brugge) en door Vlaanderen erkend als een ‘Flanders Heritage Venue’ wil Concertgebouw Brugge een voorbeeldrol opnemen voor de bredere uitrol van zonne-energetische toepassingen in een erfgoedcontext. Het bundelt hiervoor de krachten en expertise met de stad Brugge en verschillende kennisdomeinen van de Vlaamse overheid. Met veel bestaande erfgoedgebouwen in Vlaanderen en in Brugge bij uitstek, heeft dit innovatieproject heel wat leerpotentieel.
22.09.23 — Ontmanteling & innovatief onderzoek gebouwschil
Begin oktober start het Concertgebouw met gevelwerken om de terracotta tegelpannen van de westgevel uit voorzorg te verwijderen, dit in afwachting van een nieuwe gevel- en dakbedekking voor het Concertgebouw. Uit onderzoek blijkt namelijk dat de onderliggende structuur waarop de terracottapannen zijn bevestigd onbetrouwbaar is geworden. De dak- en geveltegels zijn te poreus en voldoen niet aan de vooropgestelde normering. Na het verwijderen van de tegelpannen aan de westgevel, de kant aan de bushalte, die het meest getroffen wordt door slagregen en waar de ontmanteling het dringendst is, volgen de andere gevels en dakvlakken later.
Het Concertgebouw grijpt de noodzakelijke vervanging van zijn volledige gebouwschil meteen aan als opportuniteit in de transitie naar hernieuwbare energie. Het laat zich hierbij adviseren door diverse experten. Momenteel werkt het studiebureau Ingenium in opdracht van het Concertgebouw en in samenwerking met de Stad Brugge aan een grondig onderzoek naar een alternatieve, duurzame gebouwschil met respect voor de bestaande esthetische aanblik en architecturale waarde in de context van een Werelderfgoedstad als Brugge. Hierbij worden alle opties in kaart gebracht, maar kijken de partners in de eerste plaats naar de mogelijkheden om via een nieuwe gebouwschil met geïntegreerde fotovoltaïsche cellen (BIPV) zonne-energie op te wekken. De investeringskost voor een nieuwe BIPV-gebouwschil wordt voorlopig geraamd op om en bij de 10 miljoen euro. Met het project wordt een zo hoog mogelijk jaarlijks energetisch terugverdieneffect geambieerd.
Bij dit ambitieus en grootschalig meerjarenproject komt de werking van het Concertgebouw als kunstenhuis en congresvenue, met meer dan 1500 events per jaar – concerten, dansvoorstellingen, bedrijfsevents en congressen – niet in het gedrang.
Living lab als hefboom voor innovatie
Vlaanderen en de Stad Brugge stelden ambitieuze klimaatplannen op waarin een verhoogde inzet op zonne-energie als een van de speerpunten naar voren geschoven wordt. Dit is bijzonder uitdagend in een erfgoedcontext. Als ‘Icoongebouw met de hoogste erfgoedwaarde’ (RUP) en duurzaam ondernemer wil het Concertgebouw een voorbeeldrol opnemen in het onderzoek naar het potentieel van de esthetische integratie van fotovoltaïsche oplossingen in een bestaand gebouw binnen een erfgoedcontext. Het Concertgebouw wil daarbij samen met Stad Brugge en Vlaanderen als living lab alle kennis en ervaring van dit vernieuwend onderzoek nationaal en internationaal delen en zo bijdragen om de ecologische ambities waar te maken.
Dit innovatieve project krijgt de steun van de stichtende overheden Stad Brugge en de Vlaamse Gemeenschap, en dit over verschillende domeinen heen: Cultuur, Onroerend Erfgoed en Innovatie. Alle partijen bundelen hun krachten en expertise in het onderzoek naar de toepassingen van fotovoltaïsche hernieuwbare energieopwekking binnen een historische stadskern. Tot op vandaag blijken die vaak moeilijk te implementeren.
sightways
'Brugge is dé erfgoedstad van Vlaanderen, met historisch en ook hedendaags erfgoed. De uitdaging is dit erfgoed te koesteren en Brugge wil hierin een voorbeeld zijn voor Vlaanderen en voor Europa. Als stichtende partner van het Concertgebouw gaan we mee investeren. Voor ons klimaatplan Bruggenaarmorgen wordt dit het speerpunt en voorbeeld om meer zonne-energie in een Werelderfgoedcontext te integreren en vernieuwende technieken te implementeren samen met de Vlaamse Overheid.’
— Dirk De fauw, Burgemeester Stad Brugge
'Het Concertgebouw is iconisch als gebouw en als kunsteninstelling in ons Vlaamse cultuurlandschap, maar is ook van belang voor de internationale culturele uitstraling van Vlaanderen. Concertgebouw Brugge heeft naast haar inhoudelijke voorbeeldrol, ook een belangrijke maatschappelijke opdracht. Vlaanderen investeert met heel veel enthousiasme samen met het Concertgebouw en met de Stad Brugge in dit innovatieve project. Vanuit diverse kennisdomeinen – van Cultuur over Onroerend Erfgoed van collega Matthias Diependaele tot Innovatie met collega Jo Brouns –, maar ook met partner VLAIO ondersteunen we het onderzoek, de kennisdeling en financiering. Ons erfgoed en klimaat verdienen namelijk alle kansen. Vlaanderen is en wil ook state-of-the-art blijven en meent het met de klimaattransitie.’
— Jan Jambon, Vlaams Minister-president en Vlaams minister voor Cultuur
‘Dit innovatieve renovatieproject van het iconische Concertgebouw is een knap voorbeeld van hoe we heden en toekomst in Vlaanderen met elkaar kunnen verbinden, en hoe ze elkaar zelfs versterken. VLAIO ondersteunt dan ook graag de ingrepen om de duurzaamheid en energieprestatie van dit prachtige gebouw te verbeteren. De keuze voor zonne-energie in een context van een historische stadskern is niet evident, maar Concertgebouw Brugge kan een sterk voorbeeld worden van hoe ook gebouwen met erfgoedwaarde kunnen helpen om de klimaatdoelstellingen van onze regio te behalen.’
— Mark Andries, administrateur-generaal VLAIO
Recyclage gevelpannen
De afgehaalde pannen gaan rechtstreeks naar de productiesite van Wienerberger in Zonnebeke. Daar vermaalt een mobiele breker ze en dienen ze vervolgens als secundaire grondstof voor de productie van keramische snelbouwstenen. Een mooi voorbeeld van circulariteit.
8.04.26 — Twee consortia starten het innovatietraject
Nadat medio 2023 bleek dat de gebouwschil van het Concertgebouw aan vernieuwing toe was, lanceerden we in 2024 een marktvraag voor een alternatieve geveloplossing met geïntegreerde fotovoltaïsche cellen. Die oproep kon rekenen op grote belangstelling uit nationale en internationale hoek. In 2025 volgde de formele toezegging voor de nodige fondsen vanuit de Stad Brugge en de Vlaamse overheid. Ook de subsidievragen voor innovatie- en Europese middelen werden positief beoordeeld door zowel PIO (Programma Innovatieve Overheidsopdrachten) als EFRO (Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling). Eind april 2025 ontvingen vier geselecteerde consortia het bestek met de vraag een offerte in te dienen. Uit deze sterke kandidaten werden twee consortia gekozen om dit innovatietraject te doorlopen. Het eerste consortium bestaat uit aannemer Artes Depret, productontwikkelaar Saint-Gobain Solutions en bouwkundig architect Bureau Bouwtechniek. Het tweede consortium is een samenwerking tussen aannemer CIT Blaton, productontwikkelaar Soltech en bouwkundig architect Sunsoak Design & Architecture. Elk consortium is verder aangevuld met diverse experts op vlak van onder meer stabiliteit, (duurzame) energie, erfgoed en brandveiligheid.
‘Met deze twee consortia zetten we dit ambitieus en innovatief traject verder. De uitdaging is groot, maar we zien het als een unieke kans om een grensverleggende oplossing te realiseren voor de ruimere toepassing van fotovoltaïsche cellen in een complexe erfgoedcontext.’
Katrien Van Eeckhoutte, Algemeen directeur
Innovatiepartnerschap: het traject
Met twee weerhouden consortia gaat eerst een periode van grondige theoretische studie van start, waarna beide consortia een prototype zullen ontwikkelen en voorstellen, om dan finaal een testopstelling te realiseren op een beperkte oppervlakte van het gebouw. De BIPV-oplossing wordt beoordeeld op architecturale kwaliteit en integratie in een werelderfgoedcontext, het rendement en de rentabiliteit. Er wordt ook rekening gehouden met de financiële beschikbare portefeuille, duurzaamheid en circulariteit, de vergunbaarheid en tot slot ook met de continuïteit van de werking van het Concertgebouw. Als alles volgens plan verloopt, wordt in het voorjaar van 2027 het consortium met de best beoordeelde BIPV-oplossing geselecteerd en krijgt die de uiteindelijke opdracht toegewezen. In een proeftuin zal deze BIPV-oplossing ten gronde worden uitgetest om ten slotte gedurende de periode 2027-2029 over het volledige gebouw te worden uitgevoerd.
Tijdslijn
Medio 2023
Vaststelling dat de gebouwschil van Concertgebouw Brugge aan vernieuwing toe is.
Start van het initiatief in samenwerking met Stad Brugge, Vlaanderen en VLAIO.
Doel: realisatie van een nieuwe gebouwschil met BIPV (Building Integrated Photovoltaics) en verbeterde isolatie.
Eind oktober 2024
Publicatie van de marktvraag voor de innovatieopdracht.
Grote nationale en internationale interesse: 35 bedrijven vormen consortia en tonen belangstelling.
Eind april 2025
Vier geselecteerde consortia ontvangen het bestek met de vraag een offerte in te dienen.
Voorjaar 2025
Toekenning van subsidies: Financiële steun van Stad Brugge en Vlaanderen.
Positieve beoordeling van subsidieaanvragen bij PIO (Programma Innovatieve Overheidsopdrachten & EFRO (Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling)
Begin 2026
Twee consortia krijgen opdracht om een innovatietraject te doorlopen.
Doel: een optimaal ontwerp van de nieuwe gebouwschil, met aandacht voor technische, financiële en esthetische aspecten.
Voorjaar 2027
Definitieve opdracht wordt toegekend aan het consortium met het best beoordeelde ontwerp.
