Vijf generaties vieren verenigd de tijdloosheid van Rosas

• In verschillende (dag)delen vormen trefzeker uitgevoerde alledaagse bewegingen de basis voor choreografische frases die door herhaling en permutatie een complexe dansgolf op het podium laten ontstaan. 
• Na het succes van de eerste speelreeksen gaf De Keersmaeker deze iconische voorstelling door aan vier nieuwe generaties. Vanavond treffen alle vijf elkaar op het podium in een unieke MULTICAST.
• Dans en muziek gaan zoals steeds symbiotisch samen, maar uitzonderlijk danst Rosas hier op een soundtrack die Thierry De Mey en Peter Vermeersch specifiek voor deze voorstelling maakten.  

Anne Teresa De Keersmaeker bracht begin jaren tachtig het Amerikaanse postmoderne minimalisme uit New York mee naar Brussel. Ze gaf er haar eigen spin aan en bouwde over een periode van meer dan 40 jaar een oeuvre uit dat de Belgische dans een eigen signatuur en internationaal aanzien gaf. Ze plaatst haar dansfrases geometrisch in de ruimte en laat de beweging herhalen, variëren en accelereren op of tegenover de begeleidende muziek, van Bach (Mittem Wir im Leben Sind, Partita 2) over Steve Reich (Fase, Drumming) tot John Coltrane (A Love Supreme) en Jacques Brel (Brel). 

Tijdloos sleutelwerk

Voordat Anne Teresa De Keersmaeker begin jaren tachtig naar New York vertrok om er aan de Tisch School of Arts haar doorbraakvoorstelling Fase te maken, had ze een plan moeten schrappen om Rosas, een verhaal voor vijf tot leven te dansen. Nadat ze met haar verpletterende doorbraakvoorstelling terug naar Brussel keerde, sloot ze zich op in de repetitiestudio’s met Adriana Borriello, Michèle Anne De Mey en Fumiyo Ikeda. Samen schreven ze een dag in dans, voorzien van muziek door Thierry De Mey en Peter Vermeersch. Alles gebeurde in een DIY punk spirit: geen van de betrokkenen had lange wortels in de disciplines die ze op een podium samenbrachten, maar door de innige samenwerking en de honger naar creatie maakten ze een sleutelwerk van de hedendaagse dans.  In 1983 ging het resulterende Rosas danst Rosas in première, and the rest is history. 

Met haar gezelschap Rosas creëert De Keersmaeker ondertussen al meer dan veertig jaar toonaangevende dans, maar ondertussen blijft ze ook haar canon doorgeven aan nieuwe generaties. Vorig seizoen bracht een vijfde generatie Rosas danst Rosas opnieuw tot leven, en meteen mag deze ook opdraven in deze Multicast-versie, een unieke tijdscapsule waarin twintig danseressen uit de vijf casts, in geboortejaren bijna een halve eeuw overspannend, samen de klassieker dansen. De som van deze generaties is tegelijkertijd een levend archief en een ultiem bewijs van de tijdloosheid van deze voorstelling. 

Hypnotiserende herhaling

De voorstelling overspant een dag in vier delen, gestut tussen een proloog en epiloog. In de oorspronkelijke versie zagen we vier vrouwen gevangen in het keurslijf van de dag, gevat in de repetitieve choreografie waarvan de krachtige uitvoering hun innerlijke vuur binnen deze herhaalde structuur toont. In 1983 werd het stuk dan ook als een sterk feministisch statement beschouwd.

Elk deel heeft een eigen sfeer, tempo en soundtrack. De Keersmaeker noemde muziek al vaker als haar grote meester. Uniek in haar oeuvre werkt ze hier niet op bestaand werk, maar liet ze een creatie specifiek voor de voorstelling maken. Nadat ze Fase op Steve Reich danste, nam ze die zin voor minimalisme mee naar Thierry De Mey en Peter Vermeersch, die voor elk luik een soundtrack co-creëerden met de dansers. Naast minimal kleuren ook rock, wave en zelfs een flard chanson de creatie.

De hierop uitgevoerde frases worden steeds in verschillende constellaties gradueel opgebouwd, accumulatief herhalend tot unisono uitvoering. Hierdoor krijgen de basisfrases steeds meer textuur en ontstaat iets wat Rudi Laermans treffend 'geplooide tijd' noemt. Het oog neemt verschillende variaties op eenzelfde frase vanuit verschillende hoeken waar. Het collectief valt uiteen en komt in een golf weer samen. Steeds nieuwe verbindingen ontstaan tussen de dansers op het podium. 

Elke frase draagt de signatuur van De Keersmaeker: ogenschijnlijk eenvoudige patronen met vlijmscherpe precisie uitgevoerd, snelle draaibewegingen als punctuatie in de frases en elegantie in elke beweging. Wapperende haren en kleren echoën de trefzekerheid van de beweging, die als in een ketting van de ene danser naar de andere overgedragen worden. De basiselementen zijn heel alledaags: handen in het haar, ellebogen naar de romp, shirt van de schouder. In de herhaalde frases werken ze buitengewoon hypnotiserend.

Multigenerationele multicast

In de Multicast krijgt de bewegingsgolf nog meer reliëf en komen er meer sporen in de parallelle tijden die op podium gecreëerd worden. We zien artiesten die op diverse wijzes met de frases omgaan: de ene put uit muscle memory en geeft een waardevolle patina aan de choreografie, de andere voert deze eerder tabula rasa uit. De sterkte van Rosas was steeds de grote variatie aan persoonlijkheden en lichamen die op één podium te zien zijn. De vier danseressen van het origineel kwamen elk met hun eigen fysieke repertoire, dat hen bij momenten liet versmelten, maar nooit inwisselbaar maakte. Het gezelschap opende zich doorheen de jaren verder: stapte na verloop van tijd af van de all female casts, kreeg een influx van over de hele wereld mede dankzij de dansopleiding P.A.R.T.S. en een intrigerende mix van generaties door voorstellingen aan nieuwe casts door te geven. Op die manier is de Multicast ook een viering van meer dan 40 jaar Rosas op de wereldpodia, en meer dan 30 jaar P.A.R.T.S. als internationaal toonaangevend instituut voor hedendaagse dans. 

Wanneer we 'een dag in het leven' gedanst zien worden door meerdere generaties, begint onze geest ook meerdere verhaallijnen te fabriceren, want alledaagsheid maakt nieuwsgierig naar achtergrond. Dat is een principe waar dat andere nationale icoon Chantal Akerman haar Jeanne Dielman ook zo intrigerend mee maakte. Beide makers kunnen met bedrieglijk eenvoudige ingrediënten op meesterlijke wijze spanning opbouwen. Dat loofde destijds ook The Guardian, dat De Keersmaeker twijfel zag strooien over de klassieke dansintentie om beweging en betekenis aan elkaar te koppelen, ‘and it’s the resulting tension that holds you in your seat', ondertussen al vijf generaties lang.

Tom De Moor