Als beeld dans wordt

Het universum van Afanador

Afanador is een choreografie die haar oorsprong vindt in de fotografie. De Spaanse choreograaf Marcos Morau, artistiek leider van La Veronal, liet zich inspireren door het visuele universum van de Colombiaanse fotograaf Ruven Afanador. In zijn fotoboeken Mil Besos en Ángel Gitano — een tweeluik rond de flamenco — vertaalt Afanador die wereld in barokke, zorgvuldig geënsceneerde zwart-witbeelden. Zijn foto’s combineren het theatrale van modefotografie met de krachtige, expressieve lichamelijkheid van flamenco.

Waar de fotograaf beweging tot stilstand brengt, laat Morau diezelfde lichamen opnieuw bewegen. Niet om het beeld te reconstrueren, maar om de spanning bloot te leggen tussen vitaliteit en stilstand, tussen blik en begeerte. Zo wordt ook de paradox van de fotografie tastbaar: een medium dat beweging bevriest en in die stilstand een ander soort leven onthult. In Afanador keert Morau die beweging om: hij onderzoekt het moment waarop het fotografische beeld uit zijn stilstand treedt en dans wordt. In zijn woorden: 'Fotografie stopt de beweging; ik probeer haar terug te geven. De lichamen bewegen opnieuw, niet om de foto te imiteren, maar om te begrijpen wat zich binnen die stilstand bevindt.'

'Morau onderzoekt het moment waarop het fotografische beeld uit zijn stilstand treedt en dans wordt.'

De vorm van verlangen

Marcos Morau en dramaturg Roberto Fratini Serafide benaderden het werk van Ruven Afanador niet als een lineair verhaal, maar als een reeks beelden die elkaar oproepen via associatie en analogie. In zijn fotografische reeksen herkennen ze een droomachtig universum waarin de beelden zich aaneenrijgen als in een droom. Wat hen daarin bijzonder fascineert, is de beweging van verlangen die erdoorheen loopt: de manier waarop elke foto iets probeert vast te houden dat tegelijk verdwijnt.

Morau herkent in Afanadors surrealistische blik op de flamenco, waarin dromen, verlangen en herinneringen samenkomen, een verwantschap met zijn eigen artistieke blik, zoals die tot uiting komt in zijn werk met La Veronal. Net als Afanador benadert hij de werkelijkheid niet om ze te reproduceren, maar om er nieuwe werelden uit te scheppen. Vanuit die verwantschap ontwikkelen hij en Fratini een choreografische taal die de blik, het verlangen en de constructie van schoonheid onderzoekt.  Volgens Fratini is Afanadors blik namelijk niet documentair of monumentaal, maar verlangend: een blik die vervormt wat ze bekijkt en er tegelijk door wordt vervormd — en die uiteindelijk meer onthult over zichzelf dan over het beeld.

'Net als Afanador benadert Morau de werkelijkheid niet om ze te reproduceren, maar om er nieuwe werelden uit te scheppen.'

Ballet Nacional de España & La Veronal

In Afanador wordt verlangen tastbaar in de beweging van de dansers. De performers van het Ballet Nacional de España verschijnen als levende tableaus; hun bewegingen ontstaan in golven van herhaling, verstoring en overgave. De bewegingstaal, herkenbaar aan La Veronals precieze uitvoering en karakteristieke vervreemding, verkent de grens tussen herkenning en droom.

Tijdens het werkproces koos Morau ervoor zijn eigen taal niet op te leggen, maar te luisteren naar wat de dansers en hun belichaamde traditie in het werk konden laten doorklinken. De wisselwerking tussen zijn verbeeldingswereld en hun traditie bracht een nieuw ritme voort: tussen beheersing en overgave, tussen traditie en breuk. 'Voor mij ligt de essentie van creatie in het onbekende, in het risico om het vertrouwde los te laten en iets te laten ontstaan dat nog geen naam heeft,' zegt Morau. Dat ligt in het verlengde van zijn artistieke benadering: een choreograaf die de kracht van hybriditeit en kruisbestuiving tussen disciplines omarmt en in elke samenwerking nieuwe mogelijkheden van vorm en betekenis onderzoekt.

Louise Raes