Cyber Subin / Pichet Klunchun

Van Thaise traditie all the way to AI

In Cyber Subin maken we kennis met het werk van een Thaïse choreograaf.  Pichet Klunchun (1971) zoekt zijn hele carrière al de verbinding tussen traditionele ‘Khon’ en hedendaagse – lees: westerse - danstaal. Klunchun wil loskomen van de puur klassieke Thaise maskerdans waarmee en waarin hij is opgegroeid. Khon bestaat sinds de 14e eeuw, en behoort tot het Immaterieel Cultureel Erfgoed van UNESCO. Maar Klunchun legt zich toe op nieuwe manieren om de traditionele Khon-bewegingen te herinterpreteren. Opvallend is hoe hij de traditionele klederdracht en de maskers weglaat zodat de Khon-gebaren oplichten ontdaan van alle franje. Wat je dan ziet, is een breder expressief palet waarbij de kern en wijsheid van de traditie behouden blijft. Een levenswerk.

'Opvallend is hoe Klunchun de traditionele klederdracht en maskers van Khon-dans weglaat zodat de gebaren oplichten ontdaan van alle franje.'

Van ketter tot internationaal erkende choreograaf

Vanaf zijn zestiende volgde Klunchun een opleiding bij zijn leermeester Chaiyot Khummanee, een van de grootste meesters van Khon in Thaïland. Later ging hij zijn eigen weg. Aanvankelijk kreeg Klunchuns werk niet veel erkenning in eigen land. 'This is not culture', werd hem verweten. Hij zei daarover in een interview: ‘Ze zien mij als een ketter. Blijkbaar weten ze niet hoe ze met mij om moeten gaan omdat ik te nieuw voor hen ben'. Maar mettertijd verwierf de choreograaf en danser grote bekendheid, zowel in binnen-als buitenland. Hij nam deel aan interculturele podiumkunstfestivals in Noord-Amerika, Azië en Europa en ontving eervolle onderscheidingen op de drie continenten. Een markant moment is de voorstelling die Jérôme Bel, bekend Frans choreograaf, met hem maakte en die te zien was op het Kunstenfestivaldesarts in 2005 in Brussel: Pichet Klunchun and Myself. Vanuit die rijke internationale ervaring, richtte hij Pichet Klunchun Dance Company op om pure kunstperformances te creëren en opkomende dansers op te leiden. Kwestie van een professionele dansstandaard te vestigen in Thailand zelf.

Van zuivere traditie naar exacte wetenschap

Bij het creëren van zijn vorige performance nr. 60 onderzocht en ontleedde Pichet Klunchun de klassieke canon van Theppanom, die bestaat uit 59 kernhoudingen en bewegingen die alle Thaise dansers moeten beheersen. Hij deconstrueerde de canon door methodologieën uit architectuur, natuurkunde, wiskunde en wetenschap toe te passen. Exacte wetenschap, dus. Het resultaat was een reeks analytische diagrammen van houdingen en bewegingen.

En dan helemaal door tot in de cybernetica

In deze voorstelling gaat hij nog een stap verder , en trekt hij de traditionele Khon helemaal door naar de nieuwste AI-technologie. In samenwerking met wetenschapper Pat Pataranutaporn creëert hij avatars die de bewegingen van de dansers deconstrueren en van daaruit zelf nieuwe poses genereren. De live dansers reageren op hun beurt op de AI-technologie, ondersteund door het bewegingssysteem. Ze dragen pakken met sensoren die verbonden zijn met een computer. Deze computer creëert avatars die reageren op de bewegingen van de dansers. Die kunnen van hun kant reageren, zich verzetten of samen met de avatars dansen. Zo ontstaat er een integratie van menselijke dansers en virtuele danspartners.

'Klunchun en wetenschapper Pat Pataranutaporn creëren avatars die de bewegingen van de dansers deconstrueren en van daaruit zelf nieuwe poses genereren. '

'Subin' betekent 'dromen' in het Thais; 'Cyber' is dan weer afgeleid van cybernetica. De titel betekent dus letterlijk 'Cyber Droom'. De voorstelling opent met een geprojecteerde tekst van poëzie uit het Ramayana-epos dat een waarschuwend verhaal vertelt over het opvolgen van een voorgevoel. De parallel tussen dit voorgevoel en de opkomst van kunstmatige intelligentie ligt voor de hand. Een extreme uitdaging.

Mia Vaerman