Cantoría / De dochters van Isabella
Biografie
De razend snel rijzende sterren van het vocaal ensemble Cantoría (ES), onder artistieke leiding van tenor Jorge Losana, zijn gespecialiseerd in de uitvoering van vocale polyfonie uit de Spaanse Gouden Eeuw. Hun jeugdige frisheid is kenmerkend geworden voor dit ensemble, dat aan het begin staat van een internationale carrière. Sinds 2024 breidt het ensemble zich soms uit met extra zangers en een kamerorkest. Cantoría trad reeds op in meer dan 14 landen, had een eerste tour in de VS en was ensemble in residentie bij het Ambronay Festival en het Festival Oude Muziek 2024 (Utrecht).
Uitvoerders & programma
Cantoría: vocaal ensemble
Inés Alonso: sopraan
Oriol Guimerà: alt
Jorge Losana: tenor & artistieke leiding
Lluís Arratia: bas
Pablo FitzGerald: luit
--
De dochters van Isabella I van Castilië
Juan del Encina (1468-1529)
Ay triste que vengo*
Más vale trocar *
Oy comamos y vebamos *
Juan del Encina
Triste España sin ventura *
Triste estaba el Rey David *
Anoniem
Tres morillas m’enamoran en Jaén *
Philip van Wilder (c.1500-1554)
Arthur’s Dump (instr.) uit US-NHub Osborn Music Ms.13, f.9v (Braye, 1575)
Hendrik VIII (1491-1547)
O my hart uit The Henry VIII Songbook, ff.22-23 (1510-1513)
William Cornish (ca. 1468-1523)
Ah Robin, gentle Robin uit The Henry VIII Songbook, ff.53-54 (1510-1513)
Hendrik VIII
Pastime with good company uit The Henry VIII Songbook, ff.14-15 (1510-1513)
Mateo Flecha de Oudere (1481-1553)
El Jubilate (fragmenten) uit Cancionero musical de Medinaceli, E-Mmc (Madrid, Casa Ducal de Medinaceli, Biblioteca) 13230, c1569, ed. in MME, viii–ix (1949–50)
Claudin de Sermisy (1490-1562) / Miguel de Fuenllana (1500-1579)
Tant que vivray uit Orphenica Lyra (uitg. 1554)
Antoine Busnois (ca. 1430-1492)
Fortuna Desperata uit Segovia Codex (1500-1503), Ms. s.s.
Luis de Narváez (fl.1526-1549)
La Canción del Emperador uit Los seys libros del Delphín, boek III (uitg. 1538)
Josquin Desprez (c. 1450-1521)
Mille regretz (1533) uit Chansons musicales à quatre parties nr.18 (uitg. Pierre Attaignant 1533)
Anoniem
Na fonte esta Lianor uit Cancionero de París (ca. 1520-1530), Ms. F-Peb
Venid a sospirar uit Cancionero musical de Elvas, P-Em (Elvas, Biblioteca Municipal) 11973, c1550, ed. M. Joaquim, O cancioneiro musical e poético da Biblioteca Públia Hortênsia (Coimbra, 1940)
Luys Milán (voor 1500-1561)
Falai miña amor uit Libro de musica de vihuela de mano intitulado El maestro (Valencia, 1536/R1975)
Mateo Flecha de Oudere
La Negrina (fragmenten) uit Las ensaladas de Flecha (uitg. Flecha de Jongere, Praag 1581)
*uit het Cancionero de Palacio , Ms. II 1335 (c.1505-1520), Real Biblioteca del Palacio Real, Madrid
Toelichting
Isabella en haar dochters: polyfonie aan de Europese hoven
- Het Cancionero del Palacio (Liedboek van het Paleis) is de belangrijkste bron voor liederen in het Spaans uit de late 15e en de vroege 16e eeuw, de periode van de ‘katholieke koningen’ Ferdinand en Isabella.
- Een ‘ensalada’ vinden we vandaag op een Spaanse menukaart; in de 16e eeuw was het een compositie die meerdere talen en stijlen combineerde.
- Hendrik VIII was niet enkel de koning met de zes echtgenotes – van wie hij er twee liet onthoofden – hij was ook een echte renaissancevorst én componist.
Isabella de Katholieke (Isabella la Católica, 1451–1504) was sinds haar huwelijk met Ferdinand van Aragon koningin van Castilië en León en een van de meest invloedrijke vorstinnen van het laatmiddeleeuwse Europa. Voor haar en haar nazaten betekende macht niet enkel politiek en religieus gezag, maar ook culturele uitstraling. De muziek aan haar hof werd gevoed door de rijkdom van de Iberische tradities en de nieuwste polyfone stijlen uit de Lage Landen. Die muzikale betrokkenheid werd verdergezet door haar dochters, die als koninginnen van Portugal, Engeland en de Habsburgse Nederlanden elk hun eigen hoven vormgaven. Dit concert biedt een muzikale evocatie van dat muzikale netwerk, van Isabella’s hofkapel tot haar internationale weerklank.
Aan het roer van de wereldgeschiedenis
Uit het huwelijk van Ferdinand en Isabella werden vijf kinderen geboren: Isabella van Portugal (1470–98); Johan van Aragon en Castilië (1478–97), gehuwd met Margaretha van Oostenrijk; Johanna ‘de Waanzinnige’ (1479–1555), gehuwd met Filips de Schone; Maria van Aragon en Castilië (1482–1517) en Catharina van Aragon (1485–1536), gehuwd met Hendrik VIII van Engeland. Isabella’s enige zoon Johan (Juan) stierf al op 19-jarige leeftijd, en ook haar oudste dochter zou niet bijzonder oud worden. Ferdinand en Isabella stonden aan het roer bij sleutelmomenten in de Spaanse en de wereldgeschiedenis, waaronder de inname van Granada – en daarmee de definitieve overwinning op de islam op het Iberische schiereiland – en de ‘ontdekking’ van Amerika, beide in 1492.
Het Liedboek van het Paleis
Een van de belangrijkste bronnen voor de seculiere muziek uit de regeerperiode van Ferdinand en Isabella is het zogenaamde Cancionero del Palacio, een verzameling van meer dan 450 liederen. Het grootste deel van het corpus in het Cancionero werd neergeschreven tijdens de regeerperiode van Isabella. Met maar liefst 63 composities is Juan del Encina (1468–1530) de best vertegenwoordigde componist. Juan Del Encina, geboren als Juan de Fermoselle, was een meervoudig talent: als componist, dichter en toneelauteur was hij een van de meest indrukwekkende figuren van 16e-eeuws Spanje. In al zijn hoedanigheden reageerde hij op de gebeurtenissen van zijn tijd. Zo schreef hij tijdens zijn aanstelling bij de hertog van Alba in Salamanca in 1492 het toneelwerk Triunfo de la fama naar aanleiding van de val van Granada. In 1496 verscheen Encina’s Cancionero de todas las obras de Juan del Enzina. Vermoedelijk in het daaropvolgende jaar (1497) schreef hij zijn Triste España, een klaagzang op de dood van de infante Juan. Later was Encina nog actief in Malaga, Jerusalem en León.
'Met maar liefst 63 composities is Juan del Encina (1468–1530) de best vertegenwoordigde componist in het Cancionero del Palacio. '
Na Encina zijn de meest aanwezige componisten in het Cancionero del Palacio de Portugees Pedro de Escobar en de Valenciaan Luys Milán. Miláns melancholische temperament komt zowel in zijn vocale werken als in zijn instrumentale pavanes tot uiting. Escobar legt dan weer de link met Isabella van Portugal. Na haar voortijdige dood tijdens de bevalling van haar zoon Miguel in 1498 zou haar weduwnaar, Emanuel I van Portugal, haar jongere zus Maria huwen.
Franse chansons uit de Bourgondische tijd
Via het huwelijk van Isabella’s tweede dochter Johanna, later de ‘Waanzinnige’ bijgenaamd (Juana la Loca) verbond het koningshuis van Aragon en Castilië zich in de figuur van Filips de Schone met de machtige hertogen van Bourgondië. Het koppel regeerde over León, Castilië en Aragon in Spanje en over de Habsburgse Nederlanden. Na de dood van Filips in 1506 was zijn zoon Karel (de latere Keizer Karel V) bestemd om hem op te volgen, al zou hij pas in 1515 meerderjarig worden verklaard.
Uit het repertoire aan Franse chansons uit de Bourgondische tijd horen we Antoine Busnois’ vaak bewerkte en geïmiteerde chanson Fortuna desperata, hier in de versie uit het Cancionero de Segovia. Zo mogelijk nog populairder was Josquin Desprez’ aangrijpende Mille regretz, dat zo geliefd was dat het een keizerlijke stempel kreeg: in de bewerking van Luis de Narváez in diens Los seys libros del Delphín heet het chanson kortweg La Canción del Emperador.
'Josquin Desprez’ aangrijpende Mille regretz was zo populair dat het een keizerlijke stempel kreeg.'
Ensalada
Karels overwinning in de Slag bij Pavia (1525) werd herdacht in het Jubilate van Mateo Flecha ‘el Viejo’ (de oude). Samen met La Negrina behoort het tot het typisch Spaanse genre van de ensalada (letterlijk: slaatje), waarin Flecha talen, muzikale stijlen en registers vrolijk met elkaar mengt en zo tot een bonte en theatrale compositie komt.
De Engelse connectie
Het huwelijk van Catharina van Aragon met de Engelse koning Hendrik VIII bracht tenslotte ook de ‘Engelse connectie’ met het huis Tudor tot stand. Zoals bekend liep het huwelijk niet goed af – Catharina werd in 1531 van het hof verbannen – maar de eerste twee decennia waren wel voorspoedig. Dat was niet in het minst te danken aan Hendriks ambitie en veelvuldige talenten: hij blonk niet enkel uit in fysieke actie (worstelen, steekspel), hij componeerde ook. Op het programma staat dan ook niet enkel luitmuziek uit de Engelse hofkringen, maar vinden we ook enkele liederen gecomponeerd door de vorst zelf.
Pieter Mannaerts
LUISTERTIP
Het volstaat om naar de openingswoorden van Josquins Mille regretz te luisteren om het succes van het chanson te begrijpen: het ‘openvouwen’ van het eerste akkoord vanuit een unisono, de vloeiende melodie van de bovenstem en de perfecte zetting van de melancholische tekst grijpen je meteen naar de keel.
#deeplistening
Beleef meer tijdens Têtes-à-têtes
Têtes-à-têtes draait om intense ervaringen, en niet enkel in het zog van de muziek. Ga voor een brede festivalbeleving en maak ook dit mee:
-
Pop-up café op Forum 6
Na de voorstelling houden we de intieme sfeer verder aan. Voor de gelegenheid toveren we de zesde verdieping van de Lantaarntoren een maand lang om in een stemmig pop-up café. Drink in alle gezelligheid een glas met zicht op Brugge by night en laat de luisterervaring nog wat nazinderen.
-
Klankinstallatie 'From Fin to Footprint' op Forum 7
Sinds 2024 werkt Johannes Kreidler aan gemotoriseerde instrumenten die de grenzen tussen visuele kunst, muziek en technologie vervagen. Tijdens Têtes-à-têtes bevolken deze motor instruments de bovenste verdieping van de Lantaarntoren, waar je ze voor en na elk concert kan ontdekken. Verwacht je aan een toegankelijke, grappige ‘installatie’, die ook muzikaal heel sterk is.
-
Liefde aan de muren / liefde voor je oren
Het project Love Lines trekt een rode liefdesdraad door ons seizoen. In oktober 2025 wijdden zes auteurs al wie dat wilde in in de nobele kunst van het ‘liefdesbrief-schrijven’. Woorden uit en foto's van de mooiste flarden uit die brieven geven ons pop-up café extra kleur en poëzie. Kom ook luisteren naar deze odes tijdens een gratis 'luistermoment' in het pop-up café op Forum 6 op zondag 22 februari.
Een project i.s.m. vzw De Batterie, met de steun van de spelers van de Nationale Loterij
Getipt voor jou
-
Peter Van Heyghen & Kris Verhelst / Passaggi et affetti
Rond 1600 zit er iets in het Italiaanse water: de renaissance ruimt geleidelijk plaats voor de vroege barok. Componisten zetten alle mogelijke technieken en stijlen in voor maximale zeggingskracht: oud en nieuw, eeuwenlange traditie en nieuwe modetrends. Uitvoerders worden bovendien gepromoveerd tot mede-componist en dragen hun steentje bij tot virtuositeit en expressie. Bruisende muziek uit een periode die gegarandeerd fascineert en verrast!
-
Anna Besson & Reinoud Van Mechelen / Afspraak(je) op scène
Eén instrument + één stem = één koppel. Anna Besson en Maker Reinoud Van Mechelen gaan de uitdaging aan om speciaal voor die liefdevolle bezetting een programma te bedenken. Ze geven jou, en elkaar, rendez-vous met origineel werk voor stem en fluit of traverso. Op het programma ook eigen arrangementen van muziek van Franse componisten, van Guillaume de Machaut tot Claude Debussy en Albert Roussel. Een snuif Bach en een dosis folk maken de optelsom compleet.
-
Quatuor Diotima / Beethoven, Poppe & Streich
Lisa Streichs Sternenstill baadt in een sfeer van introspectie, af en toe verbroken door barse akkoorden. Dezelfde combinatie van meditatie en hevige beweging, intimiteit en tomeloze energie vinden we in Beethovens voorlaatste strijkkwartet – een muzikaal testament dat je niet onbewogen zal laten. Geïnspireerd door Beethoven en Boulez, speelt Enno Poppe in zijn Buch met de perceptie van tijd en klank, waarbij subtiele variaties en gelaagde patronen een hypnotiserend effect oproepen.
