Ga naar de hoofdcontent Pijl naar rechts icon
COVID-19. De ticketverkoop van ons nieuwe seizoen stellen we voorlopig uit. We kijken uit naar een veilige heropstart. meer info
menu
menu

Freue dich, du Tochter Zion — Hammerschmidt

Freue dich, du Tochter Zion — Hammerschmidt
Er zijn nog zekerheden in deze onzekere tijden: onze 'huismusicoloog' Ignace Bossuyt blijft aan boord! Tijdens deze culturele lockdown is hij tweemaal per week (op dinsdag en vrijdag) onze ervaren kapitein op de zeven zeeën der musicologie. Hij vaart zijn neus achterna van de baai van Sibelius over de onpeilbare diepten van renaissance en barok naar de zee-engten van klassiek, romantiek en verder. Hij noteert zijn avonturen in een logboek op deze website en stuurt je op kompas naar bijhorende filmfragmenten. Met een klik en een scroll word jij van een landrot meteen een ervaren scheepsmakker! 

Andreas Hammerschmidt (1611/12-1675) — Freue dich, du Tochter Zion

'Het is dankzij hem dat de muziek in nagenoeg alle dorpskerken behouden bleef, iets waartoe duizend kunstenaars met al hun sprongen en ‘contrafuga’s’ niet in staat blijken te zijn.'

Deze lof zwaait Johann Beer, een 17e-eeuwse Duitse componist, zanger, instrumentalist, theoreticus en schrijver, toe aan Andreas Hammerschmidt, een van de productiefste en tevens een van de meest geliefde Duitse componisten van zijn tijd. Tussen 1639 en 1671, toen hij organist was aan de Johanneskerk in Zittau, een Saksische koopmansstad op het drielandenpunt  van Duitsland, Polen en Tsjechië, verschenen van zijn hand veertien uitgaven met geestelijke muziek, met meer dan 400 composities op Latijnse en Duitse teksten. Zijn werk werd alom geprezen en enorm populair. De ruime verspreiding ervan houdt ongetwijfeld verband met de relatief beperkte moeilijkheidsgraad en de aandacht die hij geeft aan de tekstverstaanbaarheid. Virtuoos vertoon en complexe technieken zijn hem vreemd. Hij spiegelt zich vooral aan de grootmeester van de religieuze muziek in het protestantse Duitsland, Heinrich Schütz (1585-1672), maar zijn werk is eenvoudiger en minder dramatisch – en dus (ook) ideaal voor kleinere kerken en andere locaties die niet beschikken over hoogst professionele uitvoerders.

Tot zijn bekendste en beste werken behoren enkele bundels Dialoghi en Gespräche, (‘gesprekken’), geestelijke dialogen in de vorm van concerterende motetten. In het begin van de 17e eeuw werd het puur vocale motet voor koor - het religieuze genre bij uitstek op bijbelse teksten of vrije poëzie - aangevuld met een nieuw type: composities voor één of enkele solisten, met deelname van instrumenten, die niet louter begeleiden, maar de stemmen met eigen partijen aanvullen en zelfstandig tegenover de stemmen optreden (= ‘concerteren’).

Een mooi voorbeeld is het adventsmotet Freue dich, du Tochter Zion, voor twee sopranen, tenor, bas, twee violen (en/of twee blokfluiten) en basso continuo. Op basis van een vers uit het oudtestamentische boek Zacharias, dat gezien werd als een voorspelling van Christus’ nederige komst op aarde, roept de tenor (= de profeet) op om te juichen, want er is een  ‘zachtmoedige koning’ in aantocht. Twee sopranen en bas (= de gelovigen) antwoorden met de lofzangen die het volk Jezus toeriep bij zijn intocht in Jerusalem, ontleend aan het evangelie van Mattheus (Hosanna Gelobet sei …). Tot slot zingen zingt het vocale kwartet gezamenlijk Hosanna in der Höhe.

En nu eens bekijken en beluisteren

Ik raad een uitvoering aan door Vox Luminis, een van de internationaal vermaarde huisartiesten van het Concertgebouw. 

Tenor:
Freue dich, du Tochter Zion und du Tochter Jerusalem, jauche!
Siehe, dein König kommt zu dir, sanftmütig.

Verheug u, dochter van Sion, en dochter van Jerusalem, juich!
Zie, uw koning komt naar u toe, zachtaardig.

Twee sopranen en bas:
Hosianna dem Sohne David.

Hosanna aan de zoon van David.

Tenor:
Siehe, dein König kömmt zu dir, sanftmütig, und reitet auf einem Esel.

Zie, uw koning komt naar u toe, zachtaardig, en hij rijdt op een ezel.

Twee sopranen en bas:
Hosianna dem Sohne David.
Gelobet sei, der da kommt im Namen des Herren.
Hosianna in der Höhe.

Hosanna aan de zoon van David.
Hij zij geloofd, hij die komt in de naam van de Heer.
Hosanna in den hoge.

Tenor, twee sopranen en bas:
Hosianna in der Höhe.

Hosanna in den hoge.

Hammerschmidt muzikale taal is zeer direct, in vloeiende melodische lijnen die perfect op de tekst geënt zijn (zonder exuberante ‘sprongen’) en in een goed te volgen dialogerend samenspel tussen stemmen en instrumenten (geen geleerde ‘contrafuga’s’ waar de partijen verwarrend ‘tegen elkaar’ in gaan). In de melodie overheerst één toon per lettergreep, zodat de tekst optimaal verstaanbaar is. Slechts op enkele woorden schrijft Hammerschmidt een klein melisme om de actie van een werkwoord te accentueren: op jauche en reitet.

In beeld


Andreas Hammerschmidt (1646)



Titelpagina van een van de uitgaven met geestelijke dialogen van Andreas Hammerschmidt (Dresden, 1652)



Inzet van het concerterend motet Freue dich, du Tochter Zion



Giotto (ca. 1267-1337), Christus’ intocht in Jerusalem (Padua, 1304-1306)

Meer muzikale meesterwerken

Deel dit nieuwsbericht

Schrijf je in op onze nieuwsbrief

  •  *