Energetisch en hypnotiserend klinkt Shaker Loops van John Adams, een Amerikaanse minimalist ‘van het tweede uur’. De titel verwijst naar het extatische dansen van de Shakers, een religieuze sekte uit de Verenigde Staten. Zijn Chamber Symphony baseerde Adams op de bekende Kammersymphonie, opus 9 van Arnold Schönberg én op de hyperactieve muziek van cartoons uit de jaren 1950. Het derde deel van het werk kreeg niet zomaar de titel roadrunner!

Met De eenzaamheid van de egel creëert LOD, na Twee oude vrouwtjes, opnieuw een voorstelling gebaseerd op het fascinerende werk van Toon Tellegen. Ditmaal wordt het een productie voor de grote zaal én voor families en kinderen. Het is meteen ook een blij weerzien met componist Dick van der Harst. Van der Harst verraste eerder, samen met wijlen Eric De Volder, met succesvoorstellingen als Diep in het bos en Achter ’t eten. Raven Ruëll behoorde tot 2010 tot de artistieke kern van de Koninklijke Vlaamse Schouwburg (KVS).

Schuberts pianotrio’s zijn werken van vriendschap. Midden in de jaren 1820, bijna op het einde van zijn leven, maakte de componist in Wenen kennis met de pianist Bocklet, de cellist Linke en met Schuppanzigh, de vioolvirtuoos van dat moment. Pas dan vond Schubert weer inspiratie om voor pianotrio te schrijven, een genre dat Beethoven groot had gemaakt. Het leverde twee van zijn mooiste, krachtigste stukken op. Het eerste trio is warm en lichtvoetig, het tweede heeft een meer dramatische, zoekende ondertoon en een monumentale fuga tot besluit.

Hevig transpirerende solisten, pijnlijke uitschuivers en een spannende ontknoping. Elk jaar zit menig muziekliefhebber gekluisterd aan televisie en radio om opkomend muzikaal talent te volgen tijdens de Koningin Elisabethwedstrijd. In de 76e editie van dit prestigieuze muziekconcours is het opnieuw de beurt aan de meest begaafde pianisten. Na de finale trekken de eerste drie laureaten op tournee door België en maken ze traditiegetrouw hun opwachting in Concertgebouw Brugge.

Internationale Wedstrijden Musica Antiqua
De Internationale Wedstrijden Musica Antiqua lagen mee aan de basis van de carrière van heel wat solisten. De editie 2013 focust op pianoforte met werken van C.P.E. Bach tot W.A. Mozart. De jury bestaat uit internationale uitvoerders en docenten: Johan Huys, Wolfgang Brunner, Alexei Lubimov, Christine Schornsheim en Bart van Oort.

met de steun van Gimv

—

Fringe
De Fringereeks i.s.m. het Festival Oude Muziek Utrecht biedt jonge ensembles de kans om zich aan een internationaal publiek voor te stellen.

MAfestival Brugge viert zijn 50e verjaardag. Deze jubileumeditie wordt één groot feest, waarbij het festival terugblikt op zijn rijke geschiedenis en de toekomst vol vertrouwen tegemoet kijkt. Op de affiche prijken klinkende namen als René Jacobs, Masaaki Suzuki, Hervé Niquet en Václav Luks, maar ook jonge ensembles als Lingua Franca, Encantar en Sarada. De middagconcerten en het unieke project Early Music All Stars brengen meerdere muzikale generaties samen voor het voetlicht. Naar goede gewoonte is er ruimte voor een gezonde dosis avontuur.

MAfestival 2013 opent groots met de opera Orlando van Georg Friedrich Händel en heeft met wereldsterren als René Jacobs en Bejun Mehta en het Belgische succesensemble B’Rock een internationale topproductie te gast. De passage van deze productie in de Munt (april 2012) was een overdonderend succes en werd zelfs genomineerd voor Opéra de l'année 2012 door de Franse cultuurzender Mezzo. Tijdens MAfestival 2013 staat de concertante uitvoering op het programma. Händel schreef deze opera seria voor vijf solisten op het hoogtepunt van zijn carrière.

Een gouden jubileum is een mijlpaal, een ankerpunt dat stemt tot nadenken, omkijken en vooruitblikken. Deze 50e editie van Festival van Vlaanderen Brugge is het klinkende verhaal van een festival als gangmaker en vernieuwer van de oudemuziekbeweging. Tegelijkertijd illustreert en exploreert het programma fenomenen als evolutie en revolutie, traditie en vernieuwing, die van oudsher ook de motor van de muziekgeschiedenis zijn. Germaniste en musicologe Katherina Lindekens gidst u door de festivalthematiek in een lezing over meesters en leerlingen, nostalgie en utopie, tijd en tijdloosheid.

De jonge Japanse violist Shunske Sato staat bekend om zowel zijn uitmuntende techniek als uitgesproken muzikaliteit. Hij wordt begeleid op pianoforte door Christine Schornsheim, een graaggeziene gast op gerenommeerde festivals. Hun concert staat in het teken van de Boheemse componist en violist J.B. Vanhal, die 200 jaar geleden overleed. Zijn kamermuziek was van grote invloed op tijdgenoten J. Haydn en W.A. Mozart.

De Brit Matthew Wadsworth is een veelgevraagd luitist en staat bekend voor zijn unieke frasering en klankkleur. Hij maakte het heropwaarderen van de luit en teorbe als solo-instrument tot zijn persoonlijke missie. Tijdens dit programma brengt hij zowel intieme als virtuoze muziek van John Dowland, Robert Johnson en tijdgenoten.

Vader en zoon Suzuki brengen (eigen) bewerkingen voor 2 klavecimbels van de bekendste orkestwerken van J.S. Bach, waaronder de eerste orkestsuite. De Japanner Masaaki Suzuki is een gevierd klavecinist en organist maar geniet vooral bekendheid als oprichter en dirigent van het befaamde Bach Collegium Japan. Zijn zoon Masato studeerde compositie, orgel en klavecimbel in Japan & Europa en profileert zich meer en meer als componist en dirigent. Twee generaties musici, voor het eerst samen in één recital.

Wereldwijd bejubeld fortepianist Bart van Oort brengt samen met zijn voormalige leerling Petra Somlai vierhandige pianofortemuziek van Beethoven en Schubert. Van Oort staat bekend om zijn expressiviteit en zijn briljante techniek. De Hongaarse Somlai sleepte in 2010 de eerste prijs en de publieksprijs in de wacht tijdens de Internationale Wedstrijd Musica Antiqua.

Op deze slotdag van de Internationale Wedstrijd Musica Antiqua 2013 nemen de finalisten het tegen elkaar op. Naast de prijs van de jury wordt ook een publieksprijs uitgereikt. Bovendien krijgt een van de finalisten de unieke kans om een cd-opname te maken bij het internationaal gereputeerde a-label. Op het programma staan composities van W.A. Mozart en L. van Beethoven. De proclamatie van de wedstrijd vindt omstreeks 23:00 plaats.

Benoît Laurent en Julien Wolfs zijn beiden laureaten van de Internationale Wedstrijd Musica Antiqua en werken sinds hun deelname regelmatig samen. Zo staan ze samen aan de wieg van het veelbelovende ensemble Lingua Franca. Voor dit recital bundelden ze de boeiendste composities van J. Hotteterre en L. Couperin en brengen ze ook enkele eigen improvisaties.

Barokorkest Il Gardellino viert in 2013 zijn 25e verjaardag. Dit Belgische topensemble ontstond op initiatief van Marcel Ponseele en Jan De Winne in de schoot van het MAfestival en is een graaggeziene gast op internationale podia. Dit jaar kan u een uniek project meemaken. MAfestival nodigde 10 laureaten van de Internationale Wedstrijd Musica Antiqua uit naar Brugge om samen te concerteren. Op het programma staan de mooiste concerti van o.a. Vivaldi, Telemann en Bach, waaronder zijn indrukwekkende concerto voor drie klavecimbels.

Componist en gitarist David Chevallier gaat voor zijn projecten steeds op zoek naar raakvlakken tussen zeer verscheiden muziekstijlen. Voor Sit Fast & Fear Not confronteert en combineert hij de unieke klank van een gambaconsort met een jazztrio. De muziek van H. Purcell & G. Benjamin dient als uitgangspunt. Een concert waarbij fantasie en improvisatie centraal staan.

Het Praagse barokorkest Collegium 1704 werd in 2005 opgericht door de gedreven dirigent Václav Luks en is op korte tijd uitgegroeid tot een van de vaste waarden op de grote Europese podia, onder andere dankzij een aantal overrompelende Zelenka-opnames. Tijdens het slotconcert brengen zij de magistrale vijfstemmige H-moll Messe van Johann Sebastian Bach. Bach schreef de misdelen op verschillende momenten in zijn loopbaan en voegde ze aan het einde van zijn leven samen tot een grote compositie. Het werk wordt daardoor beschouwd als een soort synthese van de hele barokperiode.

MAfestival trekt erop uit. Het gloednieuwe concept Vélo Baroque combineert Oude Muziek met een fietstocht door het Brugse Ommeland. Acht concerten op bekende en minder bekende locaties markeren een lus van 30km rond Brugge, Damme en Oostkerke. Deze concerten worden herhaald, zodat iedereen de route op zijn eigen tempo kan afleggen. De eerste editie van Vélo Baroque draagt de ondertitel 'Tis Nature's Voice, naar de beroemde passage uit Purcells Hail! Bright Cecilia. Een unieke gelegenheid om de natuur als en in muziek te exploreren.

Dmitry Shostakovich schreef zijn eerste celloconcerto in 1959 voor zijn goede vriend Mstislav Rostropovich. De cellist leerde het werk in vier dagen tijd uit het hoofd. Toch geldt het nog steeds als een van de moeilijkste maar ook populairste celloconcerti. Shostakovich’ eerste symfonie bevat de energie die veel van diens latere muziek zou kenmerken. De eerste beluistering doet duizelen, omdat de componist alle ideeën in snel tempo laat rijpen. Toch is dit geen typisch 20e-eeuwse cerebrale muziek: het is de klankwereld zelf die op de voorgrond staat.

De muzikanten van Calefax werken in een buizenfabriek. Elke dag weer doen ze hetzelfde werk en dat bevalt hun prima. Groot is dan ook de paniek als er op een dag geen orders meer binnenkomen. De mannen besluiten te experimenteren met de buizen en maken de vreemdste instrumenten die ook nog eens heel mooi klinken! De bestellingen stromen weer binnen en ze richten zelfs een muziekfabriek op. Als begaafde mimespelers vertellen de vijf musici in gebaar en muziek een humoristisch en ontroerend verhaal. Muziek van Bach tot Debussy en van Scarlatti tot Prokofiev doorspekt de voorstelling.

In 1792 verliet de 22-jarige Beethoven zijn geboortestad Bonn om in Wenen bij Haydn te gaan studeren. Vlak voor zijn vertrek schreef graaf Waldstein in het album amicorum van zijn jonge protégé dat hij nu ‘Mozarts geest uit de handen van Haydn’ zou ontvangen. Het eerste pianoconcerto van Beethoven, dat later als Pianoconcerto nr. 2 gepubliceerd zou worden, vertoont qua vorm, structuur en klank nog de invloed van Mozart, al wijst het hymnische middendeel al vooruit naar de rijpe Beethoven. In dezelfde periode schreef Haydn zijn late ‘Londense’ symfonieën.

Met een waar vioolfestijn zet Masques onder leiding van de Canadese klavecinist Olivier Fortin twee barokvirtuozen in het zonnetje die het muzikale landschap van Wenen en wijde omstreken eigenhandig transformeerden. Eerst was er Schmelzer, die zo blaakte van talent dat hij als eerste Oostenrijker – na een reeks Italianen – de leiding kreeg over de Habsburgse hofkapel. Zijn aanstekelijke sonates en suites zijn fris en vernieuwend, met vaak een heel beeldende, grappige kant zoals in het Festschule-balletto. En toen kwam Biber, voor wie de viool al helemaal geen geheimen meer had.

Happy birthday à vous, Jean-Philippe Rameau! Op de 330e verjaardag van de componist komt Alexandre Tharaud, Frankrijks populairste pianist, naar Brugge voor een gevarieerd recital. Werk van focuscomponist Rameau wordt afgewisseld met muziek van François Couperin, een van de grootste namen uit de Franse barokmuziek. Deze composities zijn schoonheid op de vierkante millimeter: de kleinoden (dansen, karakterstukken, variaties …) spreken zelfs het moeilijkste publiek aan en ontroeren met hun zangerige melodieën en verfijnde sonoriteit die ook op een piano uitstekend tot hun recht komen.

Wenen heeft iets met scholen. Na de Eerste (Haydn, Mozart, Beethoven) en de Tweede (Schönberg, Webern, Berg), is Wenen tegenwoordig het broeinest van een Derde Weense School met het ensemble Klangforum Wien en zijn oprichter Beat Furrer. Samen met componisten als Helmut Lachenmann, Bernhard Lang en anderen is Furrer ontegensprekelijk een erfgenaam van het modernisme. Tegelijk gaat hij op een eigenzinnige manier op zoek naar nieuwe geluiden.
Beat Furrer beheerst alle belangrijke genres, van instrumentale solo’s over ensemblemuziek tot symfonische werken.

Klangforum Wien brengt muziek van zijn oprichter en bezieler Beat Furrer. FAMA verwijst naar de godin van de roem en het gerucht. Ovidius beschreef het huis van Fama als een plaats waar elk geluid uit de wereld gehoord werd. Furrer creëerde voor deze bijzondere compositie ook een huis: een doos waar het publiek middenin zit; de musici staan buiten. Dit spel met verschuivende panelen en bijzondere akoestische effecten (zonder elektronica!) creëert een intrigerende ruimtelijke ervaring.

Beat Furrers Phasma voor piano solo uit 2002 wankelt op de grens van dense expressiviteit en verstilde tijd. Furrer vergelijkt het met door een raam kijken in een hogesnelheidstrein: dichte objecten vliegen voorbij, verdere objecten blijven als het ware stilstaan. Die gelijktijdige en uiteenlopende lagen horen we ook in Phasma. Daarnaast verkent Furrer de grenzen van het instrument. Dat aftasten – in dit geval van de menselijke stem – bepaalt ook het klankbeeld van de experimentele klankpoëzie van Hugo Ball.

Een land van bergen en kastelen, maar vooral ook van muziek. Nadar Ensemble bewijst dat Oostenrijk – en dan vooral de stad Wenen – bruist van de muzikale energie. Jonge en minder jonge leeuwen zoals Matthias Kranebitter, Beat Furrer, Bernhard Lang, Eva Reiter, Peter Ablinger en Jorge Sánchez-Chiong gaan in een sneltreinvaart op zoek naar nieuwe expressievormen. Ze kennen en respecteren tradities, maar schuwen tegelijk het experiment niet.

De opvoering van De Stomme van Portici was de aanleiding voor de Belgische Revolutie. Kan en wil een componist in België vandaag met een nieuwe opera nog een dergelijk maatschappelijk effect bereiken? Het is slechts een van de vele vragen die Serge Verstockt en ChampdAction zich in de opera Hold Your Horses stellen. Welk groot verhaal kan een opera vandaag uitdragen, nu het neoliberalisme de laatste overheersende ideologie lijkt te zijn, met alle ecologische, sociale en politieke gevolgen van dien? Vooruitgang werd synoniem voor ‘meer succes, meer financiële macht, meer winst’.

Veertig jaar geleden besloot Peter Phillips zijn droom waar te maken: de meerstemmige muziek van de renaissance uitvoeren met zijn eigen ensemble. Al snel groeiden The Tallis Scholars in dit repertoire uit tot een wereldwijde referentie, met steeds de hoogste lof voor hun cd’s en concerten. Hun opname van Spem in alium kreeg onlangs zelfs een belangrijke bijrol in de bestseller Vijftig tinten grijs! Alle reden dus voor een terugblik, een best of-programma met toch een melancholisch kantje, want is treurige muziek niet de mooiste?

Met het boekenprogramma Lees meer! Nodigt de Openbare Bibliotheek Brugge boekenliefhebbers op zondagochtend uit in het Concertgebouw om de tijd te nemen voor goede literatuur. Auteurs uit Vlaanderen en Nederland gaan in dialoog met elkaar, steeds tegen de achtergrond van recent werk. De interviewer peilt met de schrijvers naar het hoe en waarom van hun boeken en haalt het leesplezier naar boven. Na afloop krijgt het publiek de kans om na te praten met de auteurs en boeken te laten signeren.

WALPURGIS is een reizend muziektheatergezelschap dat onder leiding van sopraan Judith Vindevogel elke opera of concert weet om te toveren tot een onvergetelijke belevenis voor jong en oud. Ambachtelijkheid is de sleutel, en daarbij voeren lyriek, poëzie en een no-nonsense uitvoering de boventoon. In haar jaarlijkse librettolezingen slaagt WALPURGIS erin om op een aanstekelijke manier, al improviserend en met een knipoog, het klassieke lyrische repertoire te ontsluiten voor een breder publiek, en dat in een informele sfeer.

Na een succesvolle tournee met Alexander Melnikov vorig seizoen is B’Rock toe aan het tweede luik van het Mozart Project. Opnieuw werd daarbij de hulp ingeroepen van een jonge topmusicus: Christian Poltéra, die onder meer door Gramophone Magazine werd geroemd om zijn ‘moeiteloze spel’. Maar het Vlaamse periodeorkest heeft nog een spannende verrassing in petto, want Bejun Mehta krijgt de muzikale leiding in handen.

Over een optreden van de Duitse celliste Marie-Elisabeth Hecker schreef een recensent onlangs: ‘Hecker speelt als een engel … de schoonheid van haar klank wordt nog versterkt door een exquise elegante lijn en meeslepend lyrisme.’ Samen met haar man, de beroemde Berlijnse pianist Martin Helmchen, brengt Hecker in Brugge drie cellosonates uit telkens een andere creatieve periode in de loopbaan van Beethoven. In de vroege Cellosonate in F plaatst Beethoven de cello en de piano voor het eerst in de muziekgeschiedenis op gelijke voet.

Geblinddoekte virtuoze muzikanten, geraffineerde drumsalvo’s, zachte klankmassa’s, een beatboxende muzikant en een uitdagend ritmisch ‘steekspel’. En dan … licht uit, spot aan! Zes Australische handen dansen in een verbluffend ritmische choreografie van de Belgische componist Thierry De Mey. Een visueel spel waarin oog en oor met elkaar versmelten. De muzikanten van het Australische Ensemble Offspring slaan zich met indrukwekkende precisie door een uiterst origineel en hedendaags programma. Terwijl een uitgebreid klankenpalet wordt opengetrokken, wisselt intiem spel af met forse passages.

Een double bill met een Belgisch en Australisch ensemble die in een atypische bezetting hedendaagse kamermuziek in een humoristisch en nonsensicaal jasje presenteren. De gekozen werken hebben een duidelijke link met het alledaagse, het vertrouwde, grenzend aan het banale, en in de meeste gevallen gaat het zelfs om de schoonheid van wat doorgaans wordt genegeerd. Die onverwachte schoonheid krijgt een laagje ironie of parodie toebedeeld.

De Spaanse choreograaf en danser Israel Galván treedt in de voetsporen van zijn ouders, die zelf ook dansers waren. Maar hij doet dat niet zonder de traditie naar zijn eigen hand te zetten: in zijn werk versmelt hij flamenco met hedendaagse dans en muziek: wars van alle clichés en virtuoos uitgevoerd. Galván geldt als een van de grootste vernieuwers van het genre en won zowat alle belangrijke flamencoprijzen. Dit najaar is hij voor het eerst in het Concertgebouw te gast met zijn nieuwe creatie Lo Real.

De doop van een nieuwe pianoforte is een belangrijke gebeurtenis, zeker als het gaat om een kopie van een beroemd historisch instrument. Chris Maene werkte de afgelopen maanden aan zo’n instrument, en niet zomaar een: de Broadwood die Ludwig van Beethoven in 1817 vanuit Londen cadeau kreeg. De echte inwijding vindt plaats op 24 oktober (zie p. 54), maar vandaag krijgt het publiek al een voorproefje.

Ondanks alle bijgeloof en ondanks het belang dat vaak gehecht wordt aan een ‘negende’ symfonie, zorgde Shostakovich’ Symfonie nr. 9 voor een breuk met zijn voorgaande symfonieën. Zijn Zevende en Achtste symfonieën zijn ernstig en tragisch. De verwachtingen waren dan ook dat de Negende symfonie een trilogie zou vormen met de twee overige ‘oorlog-symfonieën’. Ze moest een triomfantelijke apotheose worden ter verheerlijking van de communistische partij en de Sovjet-Unie. Het pakte echter anders uit: het werd een vrolijk, maar ingetogen werk.

Uit de complexe meerstemmige muziek van de renaissance smeedden Heinrich Isaac en zijn leerling Ludwig Senfl rond 1500 een nieuw genre: het Duitse sololied. Het stond ook wel bekend als tenorlied, want de gezongen melodie verstopten ze vaak juist in die middenstem. Beide componisten schreven er honderden, vaak met ontroerend mooie melodieën op prachtige, ingetogen, grappige en soms ook ronduit vunzige teksten. Via Senfl kwam het genre bovendien terecht bij de krachten achter de Reformatie en werd het de basis voor het koraal zoals we dat kennen van bijvoorbeeld Johann Sebastian Bach.

Tegenwoordig prijkt in haast elke concertzaal een Steinway. In Beethovens tijd was de pianowereld echter lang niet zo standaard. Beethoven bespeelde in de loop van zijn leven niet enkel Weense pianoforte’s van Stein, Streicher, Walter en Graf, ook de Parijse en Londense markt met Erard en Broadwood was hem niet vreemd. Erg kort samengevat klinken die laatste zangeriger en krachtiger dan de meer transparante Weense instrumenten. Bijna onvermijdelijk is de wederzijdse invloed tussen bouwers.

‘Ik zal het instrument behandelen als een altaar waarop ik mijn mooiste gaven aan de goddelijke Apollo zal deponeren.’ Dat schreef Beethoven aan Broadwood om hem te bedanken voor diens gloednieuwe pianoforte. Via de link met de gevierde componist hoopte Broadwood de Weense pianomarkt vlotjes te veroveren en om de zaak extra kracht bij te zetten had de Londense pianobouwer het instrument laten uitkiezen door vijf eminente musici, onder wie Ries, Cramer en Kalkbrenner.

Wie ooit pianolessen volgde, kent natuurlijk de vele stukjes die Anton Diabelli voor de beginnende pianist schreef. Toch is Diabelli vandaag vooral bekend omdat hij aan de basis lag van Beethovens monumentale variatiecyclus opus 120. Om de start van zijn uitgeversbedrijfje kracht bij te zetten, had Diabelli aan zowat alle belangrijke figuren uit het Weense muziekleven gevraagd een variatie te schrijven op een walsthema van zijn eigen hand. Kreutzer, Hummel, Czerny, Mozart, Schubert, Liszt en vele anderen gingen op de vraag in.

Zowel Mozart als Beethoven lieten zich positief uit over de pianoforte’s van Anton Walter, en daar hadden ze beslist hun redenen voor. Walter was erin geslaagd instrumenten te maken die tegelijk geraffineerd én krachtig klonken. De langer klinkende tonen maakten het makkelijker dan daarvoor om noten te binden, zonder aan transparantie in te boeten: een sensatie! Dit zou Beethovens grote voorbeeld Clementi, die in Londen werkte en dus vooral vertrouwd was met Engelse instrumenten, zeker geapprecieerd hebben.

Het standaardwerk van de 20e eeuw – naast Le Sacre du Printemps van Stravinsky – is zonder twijfel Arnold Schönbergs Pierrot Lunaire uit 1912. Deze befaamde liedcyclus voor spreekstem en instrumentaal ensemble, bezingt de archetypische clown uit de commedia dell’arte, de maanzieke Pierrot. ‘Beestachtige geluiden lijken onmiddellijk te transformeren in pulsaties die zich vermengen met de trillingen van de zintuigen, de ziel. Alsof het een directe transcriptie is’, zo schrijft Schönberg over zijn werk.

De liefde regeert, overal en altijd. De wereld van de barokopera is daarop zeker geen uitzondering, want of het nu gaat om goden of mensen, iedereen valt ten prooi aan Amors pijlen. Les Ambassadeurs was in 2012 al goed voor een opvallend openingsconcert tijdens het MAfestival. Ditmaal koos het jonge ensemble de mooiste delen uit de opera’s van Rameau en laat het u het plezier én de pijn van de liefde ervaren: onschuldig of wellustig, gelukkig of wanhopig, van hoop via teleurstelling en jaloezie naar woede met hier en daar een hint van waanzin.

Wenen is de muziekstad bij uitstek. Geen enkele stad bood onderdak aan zoveel grote componisten, in wier oeuvre traditie en vernieuwing vaak op unieke wijze samengaan. In 1792 trok de jonge Ludwig van Beethoven van Bonn naar Wenen om er les te volgen bij Joseph Haydn en zich te laven aan het genie van Mozart. De Eerste Weense School was geboren. Een eeuw later trokken Arnold Schönberg en zijn leerlingen Alban Berg en Anton Webern radicale conclusies uit de harmonische en motivisch-thematische vernieuwingen van Wagner en de Weense componisten Brahms en Mahler.

Het genre van het pianotrio kwam later tot wasdom dan het strijkkwartet. Midden 18e eeuw was het nog wachten op de perfectionering en verbreiding van de pianoforte, die het klavecimbel stilaan begon te vervangen. Bovendien moesten componisten nieuwe middelen vinden om viool, cello en piano, met hun erg contrasterende dynamiek en timbre, te laten versmelten in een uitgebalanceerde dialoog. Haydn componeerde een vijftigtal briljante pianotrio’s, waarin de rol van de cello aanvankelijk beperkt bleef tot het verdubbelen van de basso continuo.

Dankzij de indrukwekkende reeks kwartetten die Haydn, Mozart en Beethoven in Wenen bij elkaar schreven, groeide het strijkkwartet uit tot het meest prestigieuze genre van de klassieke muziek. Componisten konden er steeds hun meest diepzinnige en vernieuwende ideeën in kwijt. Zo was Anton Weberns Fünf Sätze zijn eerste atonale werk. Alban Berg experimenteerde in de Lyrische Suite dan weer voor het eerst met de dodecafonie of twaalftoonsmuziek.

Het genre van het pianotrio kwam later tot wasdom dan het strijkkwartet. Midden 18e eeuw was het nog wachten op de perfectionering en verbreiding van de pianoforte, die het klavecimbel stilaan begon te vervangen. Bovendien moesten componisten nieuwe middelen vinden om viool, cello en piano, met hun erg contrasterende dynamiek en timbre, te laten versmelten in een uitgebalanceerde dialoog. Haydn componeerde een vijftigtal briljante pianotrio’s, waarin de rol van de cello aanvankelijk beperkt bleef tot het verdubbelen van de basso continuo.

Joseph Haydn geldt niet alleen als de ‘vader van het strijkkwartet’, ook de Eerste Weense School kan zijn ouderschap claimen. Toch is Haydns muziek in geografische zin nauwelijks Weens te noemen: hij werkte op het landgoed van de melomane prins Nikolaus Esterházy, het 'Hongaarse Versailles'. Daar tussen de velden kon hij naar hartenlust experimenteren met nieuwe vormen en een nieuwe taal.

Dankzij de indrukwekkende reeks kwartetten die Haydn, Mozart en Beethoven in Wenen bij elkaar schreven, groeide het strijkkwartet uit tot het meest prestigieuze genre van de klassieke muziek. Componisten konden er steeds hun meest diepzinnige en vernieuwende ideeën in kwijt. Zo was Anton Weberns Fünf Sätze zijn eerste atonale werk. Alban Berg experimenteerde in de Lyrische Suite dan weer voor het eerst met de dodecafonie of twaalftoonsmuziek.

Op scène zien we vrouwen van hier en nu. Vluchtelingen en getuigen van oorlog. Hun stemmen gaan Berio en Monteverdi vooraf, verbinden deze oude klanken met Gertrude Stein en Heiner Goebbels en sluiten af met stilzwijgen. Luciano Berio voerde Il combattimento di Tancredi e Clorinda op als protest tegen de oorlog in Vietnam. Monteverdi protesteert met zijn beroemde madrigaal, waarin de kruisvaarder Tancredi zonder het te beseffen zijn als soldaat verklede geliefde Clorinda doodt, tegen de absurditeit van geweld en extremisme.

Anne Teresa De Keersmaeker is een van de weinige vooraanstaande choreografen die geboeid wordt door de complexiteit van de hedendaagse muziek. 'Vortex Temporum' is het stuk waarop ze het afgelopen decennium haar aandacht heeft toegespitst. Dit late werk (1994-1996) van de Franse componist Gérard Grisey is zorgvuldig opgebouwd en heeft een verfijnd timbre.

Voor Lodewijk XIV was dans niet zomaar hobby. Al vanaf zijn jongste jaren speelde de jonge koning – flink gestuurd door mama – een subtiel politiek spel waarin dans net als alle andere kunstvormen moesten bijdragen tot zijn gloire. Vooral zijn virtuoze optreden in 1651 als de zonnegod Apollo staat in het geheugen gegrift, al was het maar om Lodewijks schitterende kostuum. Terwijl Natacha Kudritskaya in de Kamermuziekzaal muziek speelt van de barokke componist Rameau, kunnen jonge dansfans aan de slag met de bijpassende dansen.

Voor de jonge Oekraïens-Franse pianiste Natacha Kudritskaya was de kennismaking met de muziek van Jean-Philippe Rameau als een blikseminslag: liefde op het eerste gezicht. Haar interpretatie verraadt die warme gevoelens en voert de luisteraar onherroepelijk mee naar een universum dat puur barok en tegelijk zeer modern is. Een selectie van Rameaus meest sprekende karakterstukken vormt een tweeluik met repertoire van Debussy en de levende componist George Crumb, wiens verzameling Makrokosmos uit 1973 het pianospel op een geheel nieuwe, verafgelegen planeet plaatst.

Dat Jan Caeyers een briljante Beethoven-autoriteit is, bewees hij niet alleen met zijn alom geprezen Beethoven-biografie, maar meer nog met zijn talrijke opnames en uitvoeringen van diens werk. In het eerste deel van dit exclusieve concert maken we kennis met de boeiende pedagoog Jan Caeyers. Aan de hand van diverse luistervoorbeelden loodst hij samen met Le Concert Olympique en Lorenzo Gatto het publiek door Beethovens meeslepende vioolconcerto. Met ‘orenschijnlijk’ eenvoudige middelen slaagt Beethoven erin om binnen de klassieke vorm absoluut tijdloze schoonheid te creëren.

Richard Strauss liet zich voor Eine Alpensinfonie inspireren door het spectaculaire uitzicht vanuit zijn villa in het Zuid-Beierse Garmisch-Partenkirchen. Het symfonische gedicht klinkt als een levendige beschrijving van een bergwandeling, stap voor stap. Maar Eine Alpensinfonie is meer dan zomaar een schildering van scènes. Het is Strauss’ laatste symfonische gedicht en met dit orkestwerk sluit de componist het tijdperk van de romantiek, met zijn voorliefde voor het beschrijvende, voor natuurtaferelen en voor exuberante orkesten, voorgoed en bewust af.

Net als bij de vorige edities biedt December Dance u de mogelijkheid om de keuzes en de visie van de curator in een breder kader te zien. Tijdens deze namiddag heeft curator Wim Vandekeybus het met Guy Verhofstadt over dans, kunst, politiek en de (inter)nationale context ervan.
Na het gesprek presenteren we eveneens een film van en over het werk van choreograaf Wim Vandekeybus en zijn gezelschap Ultima Vez.

‘De Turangalîla-symfonie is een liefdeslied, een hymne aan een bovenmenselijke, overrompelende, verblindende en grenzeloze vreugde. De liefde is fataal, onweerstaanbaar, allesoverstijgend ...’, zo schrijft Olivier Messiaen. De tiendelige Turangalîla-symfonie maakt samen met Harawi en Cinq rechants deel uit van een Tristan-trilogie uit de jaren 1945-49. In deze drie composities staat de eeuwige liefde, gesymboliseerd door het verhaal van Tristan en Isolde, centraal.

Heinrich Schütz schudde in 1619 met zijn Psalmen Davids Duitsland grondig wakker. Na vier jaar studeren in Venetië bij Giovanni Gabrieli wist hij zeker dat het Italiaanse madrigaal en de stralende meerkorige kerkmuziek van San Marco ook in een Duitse, protestantse context prima tot hun recht zouden komen. Maar Schütz’ eerste bundel, een rijke verzameling religieuze muziek, moest vooral perfect zijn. Jarenlang schaafde de componist aan de spannendste effecten, de mooiste stemmenweefsels en de nieuwste technieken.

Salon met Wim Vandekeybus, curator December Dance 13
Net als bij de vorige edities biedt December Dance u de mogelijkheid om de keuzes en de visie van de curator in een breder kader te zien.

December Dance 13 wordt het orgelpunt van een feestjaar. Wim Vandekeybus vierde het afgelopen seizoen met een uitgebreid programma de 25e verjaardag van zijn compagnie Ultima Vez. Geen pittiger kers op de taart dan deze gelauwerde choreograaf aanstellen als curator van het internationale dansfestival December Dance.
Na Akram Khan, Anne Teresa De Keersmaeker en Sidi Larbi Cherkaoui, halen we met Wim Vandekeybus dit jaar opnieuw een klinkende naam naar Brugge.

What the Body Does Not Remember is de fascinerende debuutvoorstelling uit 1987 van Wim Vandekeybus en zijn gezelschap Ultima Vez. In New York kregen Wim Vandekeybus en de componisten Thierry De Mey en Peter Vermeersch de gerenommeerde Bessie Award voor deze ‘brutale confrontatie van dans en muziek.’ Nu, 25 jaar later, gaan Wim Vandekeybus en Ultima Vez er opnieuw mee op tournee. Speciaal voor December Dance 13 wordt de muziek van deze baanbrekende voorstelling voor het eerst live uitgevoerd door het Brusselse nieuwe-muziekensemble Ictus.

De laatste jaren heeft Anton Lachky, een van de leden van het collectief Les SlovaKs, voorstellingen gemaakt in opdracht van verschillende Europese instellingen zoals het Helsinki City Theatre en de Iceland Dance Company. Mind A Gap is zijn eerste eigen productie. Voor deze creatie nodigt hij vijf getalenteerde mannelijke dansers uit de Belgische dansscene uit: Peter Jasko (Les SlovaKs en Sidi Larbi Cherkaoui), Milan Herich (Les SlovaKs en Ultima Vez), Sergi Parés (Un loup pour un homme), Seoljin Kim (Peeping Tom) en Quan Bui Ngoc (les ballets C de la B).

Er hoort een waarschuwing bij deze voorstelling: de uit Montréal afkomstige choreograaf Frédérick Gravel belooft u met zijn choreografie een prikkelende reis van het hoofd via het hart naar uw geslachtsdelen. ‘De volgorde waarin dat gebeurt, mag u zelf kiezen’, geeft de jonge Québécois nog mee. Zijn Gravel Works is een intelligente rock-‘n-rollchoreografie met zeven dansers en muzikanten die u met de nodige humor door de coulissen van de showbusiness gidst. Gravel werpt zich daarbij op als de meesterlijke commentator van het spektakel.

Het specifieke karakter van het creatieve proces en de fysieke, energetische bewegingen die typisch zijn voor het werk van Wim Vandekeybus, wekken de belangstelling van een ruim publiek van zowel professionals als leken. Tijdens deze workshop in het kader van December Dance 13 gaan de deelnemers de confrontatie aan met de uitdrukkingsvormen van het gezelschap. De workshop wordt geleid door (ex-)Ultima Vez-dansers die verscheidene jaren bij het gezelschap hebben gewerkt en ervaren zijn in het geven van masterclasses en workshops.

December Dance is een divers festival voor het grote publiek, waarin een evenwichtig aanbod gepresenteerd wordt van gevestigde waarden en jong opkomend talent. Deze laatsten krijgen ook tijdens deze editie van December Dance een platform aangeboden. Een selectie jonge wolven – al dan niet van eigen bodem – zal tijdens het eerste weekend van het festival zijn talent mogen demonstreren.
Curator en choreograaf Wim Vandekeybus wil met dit onderdeel van December Dance de meest recente en interessante producties van de nieuwe generatie laten zien.

De choreograaf Lemi Ponifasio werd geboren in het dorp Lano op de Samoa-eilanden. Dat zijn wortels hem nooit hebben losgelaten, bewijst hij in Stone In Her Mouth. In dit ontroerende ritueel dat twijfelt tussen dans, muziektheater en visuele kunst, laat hij acht vrouwen uit de Maoritraditie aantreden. De Maori's zijn de oorspronkelijke bewoners van Nieuw-Zeeland, voor het door de Europeanen werd ontdekt. Via dans, zang en tekst vertellen de vrouwen over de onrust en de onderdrukking die ze er beleefden. Zo werden Maori-vrouwen verondersteld te zwijgen, ze mochten enkel zingen tijdens het werk.

Jerry is een fanatieke, maar gefrustreerde regisseur die beslist de theaterwereld de rug toe te keren om elders een controversieel project te starten. Maar al gauw gaat het fout. Terwijl hij worstelt met zijn rol als leider, wordt hij geplaagd door surreële dromen van schuld. Uit Monkey Sandwich ontspint zich een kluwen van verhalen: de zoektocht naar een ongeboren kind, een onrustwekkende jachtpartij, een behekste lp en een verwoestende overstroming.

Claire Croizé studeerde in 2000 af aan P.A.R.T.S. en debuteerde als choreografe in 2002 met Blowing up. Daarna volgde Affected, een dansvoorstelling met drie soli op enkele liederen van Mahler. De afgelopen jaren maakte Croizé twee memorabele danssolo’s: The Farewell, op muziek van Gustav Mahler en Vor deinem Thron, op muziek van Johann Sebastian Bach. Met Chant éloigné staat zijzelf opnieuw op de scène, maar ditmaal omringd door vier andere danseressen. Samen reizen ze terug naar het begin van de 20e eeuw, een periode van ingrijpende veranderingen en grote onzekerheid.

Naar aanleiding van het Wagnerjaar 2013 vroeg de Vlaamse Opera aan Jan Fabre om een voorstelling te maken over een van zijn geliefde kunstenaars, Richard Wagner. Samen met schrijver en Nietzschekenner Stefan Hertmans en de Duitse componist Moritz Eggert nam hij de dertien opera’s van Wagner als uitgangspunt voor een nieuw muziektheaterwerk. In Tragedy of a Friendship staat de fascinerende, maar gespannen relatie tussen Richard Wagner en de Duitse filosoof Friedrich Nietzsche centraal. Maar ook het eeuwige conflict tussen kunst en rede komt aan bod.

Sinds 2008 werkt graffitikunstenaar Vincent Glowinski (aka Bonom) samen met mediakunstenaar Jean-François Roversi aan een tegenhanger op het podium van zijn straatactiviteiten. In Meduses schrijden de dansers-tekenaars in het halfduister over een donker oppervlak. Ze zijn helemaal wit geschilderd en zwak verlicht door fluorescerend licht. Stukje voor stukje verschijnt er een vorm. In Meduses is het de afdruk van het lichaam zelf die de voorgestelde vormen veroorzaakt. Soms wordt de tekening de ware choreograaf en legt ze een ritme op aan het lichaam, de beweging en de onderbrekingen.

Toen de Franse choreografe Maud Le Pladec de muziek van Fausto Romitelli voor het eerst hoorde, werd ze meteen van haar sokken geblazen. Romitelli, een veelbelovende Italiaanse componist die op jonge leeftijd stierf aan een slepende ziekte, doorbrak in zijn composities de muren tussen klassiek en rock. Daarvoor zocht hij inspiratie bij György Ligeti en Karlheinz Stockhausen. Romitelli’s Professor Bad Trip ligt aan de basis van Le Pladecs Professor. Om de muziek live te brengen zocht Le Pladec de Belgische gitarist Tom Pauwels van het ensemble Ictus op.

Muziek is een drijvende factor in het werk van Wim Vandekeybus. Sinds enkele jaren werkt hij nauw samen met muzikanten die tijdens het creatieproces hun composities ontwikkelen en samen met de dansers op scène staan.

Danse étoffée sur musique déguisée, de eerste creatie van ZOO voor een jong publiek, is een solo van choreograaf Thomas Hauert voor Mat Voorter. Voorter danst op de tonen van John Cages Sonatas and Interludes for Prepared Piano, door Daan Vandewalle live op scène gebracht op prepared piano – een piano waarvan de klank veranderd is door objecten tussen de snaren te spannen. De simpele objecten, schroeven, stukjes rubber, een gom … verhinderen de normale werking van de piano en doen zo een heel andere sonoriteit ontstaan die tegelijk vervreemd en vertrouwd klinkt.

Joseph Haydn experimenteert in zijn opus 76 met gewaagde harmonieën, excentrieke melodieën en een ongeremde atmosfeer. De viriliteit en zwier markeren de ingrijpende rol die kamermuziek in de op til staande romantiek zou spelen. Nog in de klassieke taal, een taal die Beethoven zo magistraal beheerst, componeert hij zijn opus 18 nr. 3. Beethovens late compositietaal schijnt dan weer door in Schönbergs Presto in C. Zowel dit werk als Anton Weberns Langsamer Satz hebben diepe artistieke wortels in de traditie; echo’s naar Brahms en Wagner zijn legio.

Een puike vermenging van het perfectionisme van de Europese klassieke muziek, met de onbehouwen eenvoud van de Russisch-Siberische traditie en met de improvisatiemogelijkheden van de jazz. Grensverleggende rasartiesten, die overtuigend het label ‘wereldmuziek’ verdienen. Pianist Mikhail Alperin, hoornvirtuoos Arkady Shilkloper en zanger/klarinettist Sergey Starostin slopen zonder scrupules muren tussen genres. En dat zonder ook maar enigszins van artificiële muzikale constructies gebruik te maken. Hun muziek laat zich kenmerken door een grote spontaniteit en intelligent raffinement.

Dit kerstseizoen staat er voor het eerst een Engels college choir op het podium van het Concertgebouw, en niet zomaar een! De zestien jongens en acht mannen van New College Oxford en hun dirigent Edward Higginbottom zijn gerenommeerd om hun grote muzikaliteit en herkenbare timbre en vertegenwoordigen een traditie die teruggaat tot de late 14e eeuw. Tijdens hun Europese kersttournee doen ze Brugge aan met een gevarieerd programma dat garant staat voor hartverwarmende momenten.